# Korelasyon Analizi

## 4.2. Korelasyon Analizi

Bu çalışmada yer alan değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla
korelasyon analizi yürütülmüş ve istatistiksel olarak anlamlı çeşitli
ilişkiler saptanmıştır. Korelasyon matrisi Tablo 4'te sunulmaktadır.
Çalışmada kullanılan ölçeklerin toplam 13 alt ölçeği ve bunlara ek olarak
genel puanları bulunduğundan toplam 16 değişken elde edilmiştir; tabloda
yalnızca ölçeklerin genel puanları gösterilmiştir. Alt ölçeklerin ve
bileşenlerin edebiyata maruz kalmayla korelasyonları Tablo 5'te
sunulmaktadır. Her iki tabloda da yer almayan diğer anlamlı bulgular
aşağıda ele alınmıştır.

| Değişken              |    1   |   2   |   3   |   4  |   5  |   6   |    7   |   8   |    9   |  10 |
| --------------------- | :----: | :---: | :---: | :--: | :--: | :---: | :----: | :---: | :----: | :-: |
| 1. Yaş                |    —   |       |       |      |      |       |        |       |        |     |
| 2. Kitap sayısı       |   .08  |   —   |       |      |      |       |        |       |        |     |
| 3. Akademik saatler   |  -.08  | .22** |   —   |      |      |       |        |       |        |     |
| 4. Kurgu dışı saatler |   .12  | .32** | .29** |   —  |      |       |        |       |        |     |
| 5. İnternet saatleri  |   .03  |  -.01 |  .13* |  .01 |   —  |       |        |       |        |     |
| 6. STAI–S             |  -.08  |  .09  |  .03  |  .03 |  .03 |   —   |        |       |        |     |
| 7. STAI–T             |  -.15* |  .02  |  .03  | -.02 |  .02 | .61** |    —   |       |        |     |
| 8. ECQ                | -.21** |  .08  |  .10  |  .09 |  .04 | .47** |  .66** |   —   |        |     |
| 9. MentS              |  .16*  |  .08  |  -.03 |  .03 | -.03 | -.17* | -.34** | -.18* |    —   |     |
| 10. QCAE              |  -.04  |  .17* |  -.01 | .14* |  .03 |  .12  |   .12  | .25** | 0.52** |  —  |

<span id="_Toc203393442" class="anchor"></span>**Tablo 4**\ *Temel
değişkenlere ilişkin korelasyon matrisi*

*Not.* * *p* < .05; ** *p* < .001; Akademik saatler = ders kitabı
okuma süresi ile akademik metin okuma süresinin ortalaması; Kurgu dışı
saatler = dergi ve gazete okuma sürelerinin ortalaması; İnternet saatleri
= e-posta ve internet okuma sürelerinin ortalaması.

Yaşın çeşitli psikolojik ve davranışsal değişkenlerle anlamlı düzeyde
ilişkili olduğu bulunmuştur. Yaş, sürekli kaygıyla negatif yönde
ilişkilidir (*r* = -.15, *p* < .05). Ayrıca genel varoluşsal kaygılarla
(*r* = -.21, *p* < .001) ve bu ölçeğin Genel Varoluşsal Kaygı (*r* =
-.22, *p* < .001), Ölüm Kaygısı (*r* = -.14, *p* < .05) ve Kaçınma
(*r* = -.17, *p* < .05) alt ölçeklerinin her biriyle negatif yönde
ilişkili bulunmuştur. Buna ek olarak yaş, genel zihinselleştirme (*r* =
.16, *p* < .05) ve Kendilik (benlikle ilişkili zihinselleştirme) alt
ölçeğiyle (*r* = .18, *p* < .05)
pozitif yönde ilişkilidir. Yaş ile genel empati veya empatinin herhangi
bir alt ölçeği ya da bileşeni arasında anlamlı bir ilişki
saptanmamıştır.

Katılımcının okuduğu kitap sayısı; ders kitapları ve akademik dergi
makaleleri gibi akademik materyalleri okumaya ayrılan süreyle (*r* =
0.22, *p* < .001) ve kurgu dışı materyalleri (gazete ve dergiler)
okumaya ayrılan süreyle (*r* = 0.32, *p* < .001) anlamlı düzeyde
ilişkilidir. Bu bulgu, farklı materyal türleri arasında daha genel bir
okuma etkinliği örüntüsüne işaret etmektedir.

| Ölçek | Alt ölçek              | Bileşen             |  *r* |
| ----- | ---------------------- | ------------------- | ---: |
| ECQ   |                        |                     |  .08 |
|       | Genel Varoluşsal Kaygı |                     | .12* |
|       | Ölüm Kaygısı           |                     |  .00 |
|       | Kaçınma                |                     |  .03 |
| MentS |                        |                     |  .08 |
|       | Kendilik               |                     | -.02 |
|       | Ötekiler               |                     |  .10 |
|       | Güdülenme              |                     | .13* |
| QCAE  |                        |                     | .17* |
|       | Bilişsel Empati        |                     | .14* |
|       |                        | Perspektif Alma     |  .09 |
|       |                        | Anlık Taklit        | .16* |
|       | Duygulanımsal Empati   |                     | .16* |
|       |                        | Duygu Bulaşması     |  .07 |
|       |                        | Yakınsal Duyarlılık | .17* |
|       |                        | Çevresel Duyarlılık | .14* |

<span id="_Toc203393443" class="anchor"></span>**Tablo 5**\ *Ölçekler ile
edebiyata maruz kalma arasındaki korelasyon analizi*

*Not*. * *p* < .05.

Edebiyata maruz kalma, ECQ'nun Genel Varoluşsal Kaygı alt ölçeğiyle
(*r* = 0.12, *p* < .05), MentS'in Ötekiler (başkalarıyla ilişkili
zihinselleştirme) (*r* = 0.13, *p* < .05)
ve Güdülenme (*r* = .13, *p* < .05) alt ölçekleriyle pozitif yönde
ilişkili bulunmuştur. Empati açısından ise kitap sayısı; genel empati
(*r* = .17, *p* < .05), Bilişsel Empati (*r* = .14, *p* < .05),
Anlık Taklit (*r* = .16, *p* < .05), Duygulanımsal Empati (*r* = .16,
*p* < .05), Yakınsal Duyarlılık (*r* = .17, *p* < .05) ve Çevresel
Duyarlılık (*r* = .14, *p* < .05) ile pozitif yönde ilişkili
bulunmuştur.

Genel zihinselleştirme; daha düşük durumluk kaygı (*r* = -.17, *p* <
.05), sürekli kaygı (*r* = -.34, *p* < .001), genel varoluşsal kaygılar
(*r* = -.18, *p* < .05), Genel Varoluşsal Kaygı (*r* = -.17, *p* <
.05) ve Kaçınma (*r* = -.31, *p* < .001) ile ilişkili bulunmuştur. Buna
karşılık genel zihinselleştirme; daha yüksek genel empati (*r* = .52,
*p* < .001), Bilişsel Empati (*r* = .54, *p* < .001), Perspektif Alma
(*r* = .50, *p* < .001), Anlık Taklit (*r* = .41, *p* < .001),
Duygulanımsal Empati (*r* = .32, *p* < .001), Yakınsal Duyarlılık
(*r* = .38, *p* < .001) ve Çevresel Duyarlılıkla (*r* = .29, *p* <
.001) pozitif yönde ilişkili bulunmuş; Duygu Bulaşmasıyla ise anlamlı
bir ilişki göstermemiştir (*r* = .09, *p* ≥ .05). Buradaki önemli bir
bulgu, Kendilik ve Ötekiler alt ölçeklerinin hem durumluk hem de sürekli
kaygıyla ilişkileri bakımından birbirinden ayrılmasıdır. Kendilik,
durumluk ve sürekli kaygının her ikisiyle de çok daha güçlü negatif
ilişkiler göstermiştir (sırasıyla *r* = -.36, *p* < .001 ve *r* =
-.58, *p* < .001); Ötekiler ise sırasıyla anlamlı olmayan veya zayıf
ilişkiler göstermiştir (*r* = -.02, *p* ≥ .05 ve *r* = -.13, *p* <
.05). Varoluşsal kaygılar açısından da aynı örüntü görülmektedir.
Kendilik, hem genel puanla hem de tüm alt ölçeklerle negatif yönde
ilişkilidir (-.55 ≥ *r*s ≥ -.35, *p*s < .001); Ötekiler ise bunların
hiçbiriyle anlamlı bir ilişki göstermemiştir (-.07 ≤ *r*s ≤ 12, *p*s ≥
.05).

Genel empati, genel varoluşsal kaygılarla (*r* = 0.25, *p* < .001) ve
Genel Varoluşsal Kaygı (*r* = .26, *p* < .001) ile Ölüm Kaygısı (*r* =
.24, *p* < .001) alt ölçekleriyle anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuş;
Kaçınmayla ise anlamlı bir ilişki göstermemiştir (*r* = .09, *p* ≥
.05). Bu bulgu, empati ile varoluşsal temalara karşı daha yüksek
duyarlılık arasında bir ilişki bulunduğunu, ancak bunun bu temalardan
kaçınma eğilimiyle birlikte görülmediğini göstermektedir. Genel empati ve
Bilişsel Empati, ne durumluk ne de sürekli kaygıyla ilişkili bulunurken
Duygulanımsal Empati her ikisiyle de ilişkili bulunmuştur (sırasıyla
*r* = .22, *p* < .001 ve *r* = .27, *p* < .001).

Zihinselleştirme ve empatiye ilişkin bu farklı örüntüleri özetlemek ve
belirginleştirmek amacıyla Tablo 6'da her bir temel yapı ile başlıca
sıkıntı ilişkili değişkenler arasındaki korelasyonlar yan yana
sunulmuştur. Bu düzenleme, yapıların farklılaşan ilişki örüntülerini ve
işlevsel profillerini görünür kılmaktadır.

<table>
  <caption>
    <p>
      <span id="_Toc203393444" class="anchor"></span>
      <strong>Tablo 6</strong>
      <br />
      <em>
        MentS ve QCAE alt ölçeklerinde temel değişkenlere ilişkin korelasyon analizi
      </em>
    </p>
  </caption>
  <colgroup>
    <col style="width: 24%" />
    <col style="width: 18%" />
    <col style="width: 18%" />
    <col style="width: 18%" />
    <col style="width: 18%" />
  </colgroup>
  <thead>
    <tr>
      <th style="text-align: center;"></th>
      <th colspan="2" style="text-align: center;">
        MentS
      </th>
      <th colspan="2" style="text-align: center;">
        QCAE
      </th>
    </tr>
  </thead>
  <tbody>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">Değişken</td>
      <td style="text-align: center;">Kendilik</td>
      <td style="text-align: center;">Ötekiler</td>
      <td style="text-align: center;">Bilişsel</td>
      <td style="text-align: center;">Duygulanımsal</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">STAI–S</td>
      <td style="text-align: right;">-.36**</td>
      <td style="text-align: right;">-.02</td>
      <td style="text-align: right;">.03</td>
      <td style="text-align: right;">.22**</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">STAI–T</td>
      <td style="text-align: right;">-.58**</td>
      <td style="text-align: right;">-.13*</td>
      <td style="text-align: right;">-.01</td>
      <td style="text-align: right;">.27**</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">ECQ – Genel</td>
      <td style="text-align: right;">-.55**</td>
      <td style="text-align: right;">.06</td>
      <td style="text-align: right;">.16*</td>
      <td style="text-align: right;">.31**</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">ECQ – Genel Varoluşsal Kaygı</td>
      <td style="text-align: right;">-.54**</td>
      <td style="text-align: right;">.07</td>
      <td style="text-align: right;">.18*</td>
      <td style="text-align: right;">.30**</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">ECQ – Ölüm Kaygısı</td>
      <td style="text-align: right;">-.35**</td>
      <td style="text-align: right;">.12</td>
      <td style="text-align: right;">.14*</td>
      <td style="text-align: right;">.32**</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">ECQ – Kaçınma</td>
      <td style="text-align: right;">-.55**</td>
      <td style="text-align: right;">-.07</td>
      <td style="text-align: right;">.02</td>
      <td style="text-align: right;">.16*</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">MentS – Genel</td>
      <td style="text-align: right;">.73**</td>
      <td style="text-align: right;">.76**</td>
      <td style="text-align: right;">.54**</td>
      <td style="text-align: right;">.32**</td>
    </tr>
    <tr>
      <td style="text-align: center;">QCAE – Genel</td>
      <td style="text-align: right;">.04</td>
      <td style="text-align: right;">.64**</td>
      <td style="text-align: right;">.92**</td>
      <td style="text-align: right;">.81**</td>
    </tr>
  </tbody>
</table>

*Not*. * *p* < .05; ** *p* < .001

Tablo 6 tutarlı bir ilişki örüntüsü ortaya koymaktadır: Kendilik, tüm
kaygı ve varoluşsal kaygı değişkenleriyle negatif yönde ilişkiliyken
Duygulanımsal Empati aynı değişkenlerle pozitif yönde ilişkilidir. Buna
karşılık Ötekiler ve Bilişsel Empati, sıkıntıyla ilişkili sonuçlarla
zayıf veya anlamlı olmayan korelasyonlar göstermiştir. Bu bulgular, bu
örneklemde söz konusu yapıların kendilikle ilişkili ve duygulanımsal
boyutlarının bildirilen kaygı ve varoluşsal kaygılarla, ötekilerle
ilişkili veya bilişsel boyutlarına kıyasla daha yakından bağlantılı
olduğunu göstermektedir. Ayrıca Tablo 6, Kendilik ve Ötekiler
boyutlarının genel empatiyle ilişkileri arasında belirgin bir ayrım
olduğunu ortaya koymaktadır. Ötekiler, genel empatiyle güçlü biçimde
ilişkiliyken (*r* = .64, *p* < .001), Kendilik anlamlı bir ilişki
göstermemiştir (*r* = .04, *p* ≥ .05). Aynı örüntü empatinin alt
ölçekleri ve bileşenleri için de geçerlidir. Bu bulgu, QCAE ile ölçülen
empatideki bireysel farklılıkların kendilikle ilişkili
zihinselleştirmeden çok başkalarının zihinsel durumlarına yönelik
zihinselleştirme kapasitesiyle örtüştüğüne işaret etmekte ve başkalarının
zihinsel durumları üzerine düşünebilme kapasitesi ile empati arasındaki
kuramsal bağlantıyı desteklemektedir.

Sürekli kaygı, durumluk kaygıyla pozitif yönde ilişkili bulunmuştur
(*r* = .61, *p* < .001). Her iki kaygı türü de varoluşsal kaygılarla
(STAI–S ile ECQ – Genel, *r* = .47, *p* < .001; STAI–T ile ECQ –
Genel, *r* = .66, *p* < .001) ve ECQ'nun tüm alt ölçekleriyle anlamlı
pozitif korelasyonlar göstermiştir. Bu bulgular, sürekli kaygı ile
varoluşsal güvensizlik arasındaki kavramsal örtüşmeyi desteklemektedir.
Özellikle sürekli kaygı, varoluşsal kaygıların tüm alt boyutlarıyla
durumluk kaygıya kıyasla tutarlı biçimde daha güçlü ilişkiler
göstermiştir: Genel Varoluşsal Kaygı (*r* = .66, *p* < .001), Ölüm
Kaygısı (*r* = .45, *p* < .001) ve Kaçınma (*r* = 0.54, *p* < .001).
Buna karşılık durumluk kaygının aynı alt boyutlarla korelasyonları
sırasıyla Genel Varoluşsal Kaygı için *r* = .48, *p* < .001; Ölüm
Kaygısı için *r* = 0.32, *p* < .001; Kaçınma için *r* = .39, *p* <
.001 olarak bulunmuştur. Bu farklılıklar, her iki kaygı biçimi de
varoluşsal kaygılarla ilişkili olmakla birlikte, kaygı yaşamaya yönelik
istikrarlı bir yatkınlığı ifade eden sürekli kaygının, durumluk kaygıyla
temsil edilen durumsal kaygıya kıyasla varoluşsal sıkıntıyla daha güçlü
biçimde bağlantılı olabileceğini düşündürmektedir.